Ажилгүй болсон тэр мөчид олон хүний толгойд “Одоо яах вэ?” гэсэн бодол хамгийн түрүүнд орж ирдэг. Үнэндээ энэ асуулт зөвхөн санхүүгийн асуудлаар хязгаарлагдахгүй. Хүн бүр өөрийн амьдралын дараагийн шат руу шилжих үүдэнд ирж, цааш хэрхэн алхахаа тунгаах мөч юм.
Гэхдээ энэ шилжилтийн үеийг зөв ашиглаж чадвал шинэ боломжийн эхлэл байж чадна. Монгол Улсад ажилгүйдлийн тэтгэмж гэж юу байдаг вэ, хэрхэн авах вэ, түүнийг яаж ухаалгаар ашиглах вэ гэдэгт энэ удаагийн нийтлэлээр хариу өгөхийг зорилоо.
Хамгийн түрүүнд хүндрэлтэй санагддаг зүйл бол тогтмол орлогогүй болох. Гэхдээ энэ үеийг зөв төлөвлөвөл, бид дахин эхлэх алтан боломж болгож ч чадна.
Яагаад энэ үе чухал вэ?
Ажилгүй болсон үед ихэнх хүн сандарч, ойрын орлоготой ямар ч ажилд орохыг урьтал болгодог. Гэвч энэ шийдвэр таны ирээдүйн 1-2 жил, бүр цаашдын 5 жилийг тодорхойлох ч эрсдэлтэй. Тиймээс ажилгүйдлийн тэтгэмж бол зөвхөн санхүүгийн дэмжлэг биш — эргэн харах, дахин чиглэлээ тодорхойлох боломж.
Тэтгэмж авах үеэрээ юу хийх вэ?
- Өмнөх нийтлэлдээ дурдсанчлан, та өөрийгөө үнэлүүлэхийн тулд “түр алга болох” хэрэгтэй байж мэднэ.
- Ажилгүй байх хугацаанд хийх чадамжтай ч гэсэн хүсээгүй ажлаас түр холдох нь дараагийн “үнэтэй алхам”-д хөтөлдөг.
- Энэ үед карьерынхаа чиглэлийг шинээр тодорхойлох, эсвэл lambda.global гэх мэт платформ ашиглан зан төлөв, хэлний чадвар дээр суурилсан ажлын санал хүлээн авах бүрэн боломжтой.
Ажилгүйдлийн тэтгэмж гэж юу вэ, хэрхэн авах вэ?
Ажилгүйдлийн тэтгэмж гэдэг нь өмнө нь Нийгмийн даатгал төлж байсан иргэн ажилгүй болсон тохиолдолд төрөөс сар бүр өгдөг санхүүгийн дэмжлэг юм. Үүнийг авахын тулд тодорхой нөхцөлүүдийг хангах шаардлагатай.Ажилгүй болсон үед хүнд хамгийн эхэнд тулгардаг зүйл бол тогтмол орлогогүй болох явдал. Гэхдээ Монгол Улсад ажил хөдөлмөр эрхэлж байсан иргэн тодорхой нөхцөлүүдийг хангаж байвал Ажилгүйдлийн тэтгэмж авах эрхтэй.
Тэгвэл яг ямар үед, ямар бичиг баримт бүрдүүлж, хаана хандаж, хэр хугацаанд, ямар хэмжээгээр тэтгэмж авах боломжтой вэ? Энэ бүгдийг шат дараатай тайлбарлая.
1. Хэн авах эрхтэй вэ? Тавигдах шаардлага
- Сүүлийн 24 сар болон түүнээс дээш хугацаанд Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн байх тэгэхдээ сүүлийн 9 сар тасралтгүй төлсөн байх
- Хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний хэлтэст ажил хайгч иргэнээр бүртгүүлсэн байх
- Эрүүл мэндээр хөдөлмөр эрхлэх бүрэн чадвартай байх
Санамж: Хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчид, нөхөрлөл, хоршооны гишүүд, фрилансерууд ч НДШ-ээ төлсөн байвал тэтгэмж авах боломжтой.
2. Хаана хандах вэ?
- Нийгмийн даатгалын хэлтэс (аймаг/дүүргийн түвшинд)
- Хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний газар (таны оршин суугаа газрын дагуу)
Хоёуланд нь хандаж, тус тусын бүртгэлд хамрагдах шаардлагатай байдаг.
3. Ямар бичиг баримт бүрдүүлэх вэ?
| Бичиг баримт | Хаанаас авах |
|---|---|
| Иргэний үнэмлэх | Өөрөө авчирна |
| Нийгмийн даатгалын дэвтэр (эсвэл баталгаа) | Хуучин ажил олгогч/НД |
| Ажил олгогчоос олгосон ажлаас чөлөөлөгдсөн тухай албан бичиг ажлын гэрээний хамт |
Ажил олгогчоос |
| Өргөдөл (тусгай маягтаар бөглөнө) | НД хэлтсээс авна |
| Ажилгүйдлийн тэтгэмжийн маягт | НД хэлтэс дээр бөглөнө |
4. Хэдий хэр хэмжээний тэтгэмж хэр хугацаанд авах вэ?
Ажилгүй болохын өмнөх шимтгэл төлсөн сүүлийн дараалсан 9 сарын дундаж цалин, орлогоос дараах хувь, хэмжээгээр тооцож олгоно.
- 5 хүртэл жил шимтгэл төлсөн бол 45% ийг 76 хоног
- 5-10 хүртэл жил шимтгэл төлсөн бол 50% ийг 88 хоног
- 10-15 жил төлсөн бол 60% ийг 100 хоног
- 15 ба түүнээс дээш жил төлсөн бол 70%-иар 112 хоног тус тус бодож өгдөг.
5. Тэтгэмжийн мөнгө хэрхэн ордог вэ?
- Та бүртгүүлж, бүх бичиг баримтаа өгсний дараа
- Хяналтын хугацаа: 7–10 ажлын өдөр
- Шийдвэр гарвал таны бүртгүүлсэн банкны данс руу мөнгө шилжинэ
- Тэтгэмжийг сард нэг удаа олгодог
6. Тэтгэмж авч байх хугацаанд юуг анхаарах вэ?
- Та ажил хайгчийн бүртгэлээс гараагүй байх
- Хэрвээ ажилд орвол НД хэлтэст мэдэгдэнэ
- Худлаа мэдүүлэг өгвөл тэтгэмж буцаан төлөх хариуцлага хүлээнэ
- Сургалт, хөдөлмөр зуучлалд хамрагдахыг зоригтой зөвшөөр
Ажилгүйдлийн тэтгэмж бол зүгээр нэг түр зуурын мөнгөн дэмжлэг биш — энэ бол өөрийгөө дахин нээх, шинэ зам руу шилжих бэлтгэлийн үе юм.
Харамсалтай нь өнөөдөр маш олон залуус энэ боломжийг мэдэлгүй өнгөрүүлдэг. Ажлаасаа гарсан даруйдаа “орлогогүй боллоо” гэж сандран, түр зуурын ажилд орж, ирээдүйн үнэ цэнтэй боломжоо алддаг.
Гэтэл үнэн хэрэгтээ:
- Нийгмийн даатгалаа тогтмол төлсөн хүн бүр тэтгэмж авах эрхтэй
- Тэр хугацаанд шинэ зүйл сурч, шинэ мэргэжил эзэмшиж, карьерын дараагийн шатанд бэлтгэх бүрэн боломжтой
- lambda.global шиг платформ ашиглан өөрийн зан чанар, ур чадварт тохирсон шинэ ажил, шинэ замыг нээж болно
Тиймээс та энэ үеийг зүгээр өнгөрөөх биш — өөртөө үнэнчээр, зорилготойгоор ашиглаарай.
Бидний бэлтгэсэн карьерийн завсардалтай холбоотой нийтлэлийг уншихыг хүсвэл: Ажлын завсарлага авах нь айх зүйл биш, харин ч шинээр эхлэх боломж
Эх бэлтгэл:
Ажилгүйдлийн даатгалын сангаас тэтгэмж олгох журам
Нийгмийн даатгалын ерөнхий газар
ndportal
